Lược sử nghề Thêu – Nghệ thuật của những đường chỉ đan vào nhau

Lược sử nghề Thêu - Nghệ thuật của những đường chỉ đan vào nhau - ribisachi

Từ rất lâu rồi, Thêu đã là một trong những lĩnh vực được liệt vào danh sách những nghành nghề đặc biệt bởi những yếu tố nghệ thuật đan xen trong những sợi chỉ màu đã khiến mê mẩn biết bao thế hệ. Ở Việt Nam, nghề thêu đã xuất hiện từ lâu đời và dần phát triển thành 2 hướng khác nhau là thêu thủ công bằng tay và thêu công nghiệp. Trước khi thêu công nghiệp ra đời để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn, thêu tay với những kỹ năng hoa mĩ từng được các nghệ nhân thêu thực hiện từ hàng thế kỷ trước.

Ở Việt Nam, đất nước đầy tự hào của chúng ta, ngay từ thời kỷ khởi nghĩa Hai Bà Trưng của thế kỷ thứ 1, lá cơ đầy tự hào của dân tộc mang trên mình 6 chữ vàng “Đền nợ nước – trả thù nhà”, được thể hiện bằng những nét thêu đầy ma thuật. Kể từ đó, thêu đã dần trở thành một trong những bước nghệ thuật mà phụ nữ dùng để trang trí và nâng cao nét đẹp của cá nhân, không gian và thời gian. Đôi khi, thêu được dùng để mọi người truyền tải những tâm tư – suy nghĩ – yêu thương vào từng đường kim mũi chỉ.

Lược sử nghề Thêu - Nghệ thuật của những đường chỉ đan vào nhau - ribisachi

Câu hỏi đặt ra là từ bao giờ, ở đâu, và ai là người đã nâng tầm nghề Thêu dần trở thành một nghệ thuật của thiết kế. Đó có lẽ là câu trả lời mà còn rất rất lâu nữa chúng ta mới thật sự tìm ra.

Lật lại lịch sử trong những năm tháng hào hùng của dân tộc, vào những ngày đầu của thế kỷ XVII đầy gian khó, nghề thêu của nước ta đã có một bước chuyển mình mạnh mẽ để rồi nó dần thay đổi hoàn toàn cách mà con người nhìn nhận về lĩnh vực này. Đến đây, không thể không kể đến công lao của người đã dày công nghiên cứu và đút kết kinh nghiệm kỹ thuật trong nghành thêu để phổ biến rộng rãi nó – ngài Lê Công Hành (18/01/1606 – 12/06/1661).

Lược sử nghề Thêu - Nghệ thuật của những đường chỉ đan vào nhau - ribisachi

Đến thời sau này trong các triều đại phong kiến, thêu đã dần chiếm được một khoảng lớn trong định nghĩa sang trọng quý tộc của các đời Vua Chúa. Những sợi chỉ màu được tỉ mỉ kéo sợi và hình thành từ các chất liệu thiên nhiên như lá vông, đá mài, gỗ chàm, nước điệp, hay củ nâu. Những sợi chỉ này mang trên mình một cái hồn của dân tộc bởi nó được hình thành từ chính thiên nhiên của đất nước. Đã từng có nhận định rằng: “Nhìn những màu nước nhuộm của các cô thợ thấy rất đơn giản không ngờ đến khi nhuộm xong đều đủ hết một bảng màu vô cùng lạ lùng tưởng như phù phép mới có được”. Chính vì điều này mà mãi về sau, câu thơ ngày ấy vẫn được ngân vang dù thời hiện đại đã không còn quá phù hợp:

“Trai thì đọc sách ngâm thơ.

Gái thì kim chỉ thêu thùa vá may.” 

Gabrielle học giả người Pháp, chuyên nghiên cứu văn hóa Á Đông viết: “…Nhiều nơi đã truyền lại cho con cháu những ngành nghề lạ lùng là vẽ hình bằng chỉ làm cho bông sen, bông tử nở trên lụa, làm cho bươm bướm lượn trên mặt nước trong xanh, người thợ thêu An Nam khéo léo hơn người thợ thêu Trung Quốc về đường kim mũi chỉ và cách pha màu sắc…”  

  Hocquard soạn giả sách nói về nghề thêu cuối thế kỷ XIX nhận định: “Người thợ thêu Việt Nam tỏ ra rất khéo léo trong việc phân bổ màu sắc trên lụa, để có những bức tranh thêu hòa hợp không chát chúa”. Trải qua hàng thế kỷ thăng trầm, nghề thêu có khi lên xuống nhưng nó vẫn giữ được bản sắc văn hoá lâu đời của dân tộc.  

Lược sử nghề Thêu - Nghệ thuật của những đường chỉ đan vào nhau - ribisachi

Đến thời hiện đại, đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, không chỉ tại Việt Nam mà còn thế giới. Thêu dần trở thành một nét tô điểm không thể thiếu trong các thiết kế sang trọng của những thương hiệu xa xỉ bậc nhất cho dù là Sài Gòn hoa lệ hay kinh đô thời trang thế giới tại Paris.

Lược sử nghề Thêu - Nghệ thuật của những đường chỉ đan vào nhau - ribisachi

Nghề thêu ngày nay phát triển thành 2 hướng tách biệt với rất nhiều lĩnh vực thêu khác ẩn mình trong 2 hướng đó. Nếu như thêu tay mang lại những nét đẹp không thể diễn tả bằng lời thì thêu công nghiệp khiến cho nhiều người trên thế giới có thể dễ dàng hơn trong việc sở hữu và diện những trang phục thêu.

Như đã nói:

“Thêu là một câu chuyện tuyệt vời, hãy để chúng tôi kể nó.”

———

RIBI & SACHI Content Team

RIBI & SACHI Concept

Trả lời